Mingəçevir və bölgə sakinlərinə həkimdən xəbərdarlıq: Xəstəlik özünü göstərənə qədər gözləməyin!

40 ilə yaxın tibbi təcrübəyə malik həkim-infeksionist Şəfəq Kərimova: “Bəzi xəstəliklər uzun müddət özünü göstərmir, insan isə xəstə olduğunu bilmədən yaşaya bilər”

İnsan sağlamlığı ilə bağlı ən böyük yanlış təsəvvürlərdən biri xəstəliyin mütləq özünü müəyyən əlamətlərlə göstərməli olduğuna inanmaqdır.

“Özümü yaxşı hiss edirəmsə, deməli xəstəliyim yoxdur” düşüncəsi bir çox hallarda doğru olmaya bilər.

Xüsusilə bəzi infeksion xəstəliklər və digər xroniki proseslər uzun müddət zəif əlamətlərlə və ya ümumiyyətlə nəzərəçarpacaq simptom olmadan davam edə bilər. İnsan gündəlik həyatını davam etdirir, işə gedir, ailəsi ilə ünsiyyətdə olur, lakin orqanizmində gedən prosesdən xəbərsiz qala bilər.

Məhz buna görə tibbdə erkən diaqnostikanın əhəmiyyəti getdikcə daha çox vurğulanır.

Mingəçevir və ətraf bölgələrdə yoluxucu xəstəliklərin diaqnostikası və müalicəsi sahəsində uzun illər fəaliyyət göstərən, təxminən 40 illik zəngin peşəkar təcrübəyə malik həkim-infeksionist Şəfəq Kərimova ilə bu mövzuda geniş söhbət apardıq.

Mingəçevir Şəhər Mərkəzi Xəstəxanasında infeksion xəstəliklərlə mübarizə və onların erkən aşkarlanması istiqamətində çalışan mütəxəssis xəstələrə və ümumilikdə cəmiyyətə mühüm çağırış edib:

“Sağlamlığınızı xəstəlik özünü göstərənə qədər gözləyərək riskə atmayın.”

“Həkimə yalnız xəstələnəndə müraciət etmək düzgün yanaşma deyil”

Həkimlərin illərdir cəmiyyətə çatdırmağa çalışdığı əsas mesajlardan biri profilaktik müayinələrin əhəmiyyətidir.

İnsan yalnız yüksək hərarəti, güclü ağrısı və ya ciddi narahatlığı olduqda həkimə müraciət etməməlidir.

Bəzi hallarda xəstəlik artıq irəlilədikdən sonra özünü büruzə verir.

Ona görə də insanın yaşına, ümumi sağlamlıq vəziyyətinə, risk faktorlarına, keçirdiyi xəstəliklərə və ailə tarixçəsinə uyğun olaraq həkimlə profilaktik müayinələrin tezliyini müəyyənləşdirməsi vacibdir.

Xüsusilə risk qrupunda olan şəxslərin müayinələri təxirə salmaması önəmlidir.

“Gizli xəstəlik” ifadəsi nə deməkdir?

Cəmiyyətdə bəzi xəstəliklərə “lal xəstəliklər” də deyilir.

Burada söhbət xəstəliyin ümumiyyətlə mövcud olmamasından deyil, onun uzun müddət nəzərəçarpacaq simptom yaratmamasından gedir.

Məsələn, bəzi viruslu hepatitlər uzun müddət ciddi şikayət yaratmaya bilər.

İnsan özünü sağlam hesab edir, lakin laborator müayinə zamanı infeksiya aşkarlana bilər.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, hepatit B və C dünya üzrə viruslu hepatitlə bağlı ölümlərin böyük əksəriyyətinə səbəb olur və erkən diaqnostika ilə müalicəyə çıxış mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Bu səbəbdən risk faktoru olan şəxslər həkimlə məsləhətləşməli və lazım gəldikdə müvafiq laborator müayinələrdən keçməlidirlər.

Azərbaycanda infeksion xəstəliklərin vəziyyəti necədir?

İnfeksion xəstəliklər yalnız bir ölkənin deyil, bütün dünyanın səhiyyə sistemləri qarşısında dayanan əsas məsələlərdəndir.

Azərbaycan üzrə rəsmi statistika da müxtəlif infeksion xəstəliklərin əhali arasında qeydə alındığını göstərir.

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarında vərəm, viruslu hepatitlər, bağırsaq infeksiyaları, suçiçəyi və digər yoluxucu xəstəliklər üzrə göstəricilər təqdim olunur.

2024-cü ilin səhiyyə statistikalarında vərəm üzrə də ayrıca göstəricilər yer alıb. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına əsasən, həmin il ölkədə ilk dəfə aktiv vərəm diaqnozu qoyulan xəstələrin sayı 2 617 nəfər olub.

Bu rəqəmlər bir daha göstərir ki, infeksion xəstəliklərə qarşı mübarizədə erkən aşkarlanma və profilaktika mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Mingəçevir üçün əsas məsələ — vaxtında müraciətdir

Mingəçevir regionun mühüm şəhərlərindən biridir və burada yaşayan insanların sağlamlığının qorunması şəhərin ümumi həyat keyfiyyəti baxımından da əhəmiyyətlidir.

Şəhərdə və ətraf rayonlarda insanlar müxtəlif yaş qruplarına, fərqli həyat və əmək şəraitinə malikdirlər.

Uşaqlar, yaşlılar, xroniki xəstəlikləri olan şəxslər, immun sistemi zəif olan insanlar və digər risk qrupları infeksiyalara qarşı daha diqqətli olmalıdırlar.

Bu isə o demək deyil ki, yalnız risk qrupunda olan insanlar müayinə olunmalıdır.

Əksinə, hər bir insan öz sağlamlığına məsuliyyətlə yanaşmalıdır.

“Özbaşına antibiotik qəbul etməyin!”

Həkim-infeksionistlərin xüsusilə narahat olduğu məsələlərdən biri insanların özbaşına dərman qəbul etməsidir.

Bəzən insanın temperaturu qalxır, öskürəyi başlayır və dərhal antibiotik qəbul edir.

Bu yanaşma düzgün deyil. Çünki bütün infeksiyalar bakterial deyil.

Virus mənşəli xəstəliklərdə antibiotiklərin özbaşına qəbulu xəstəliyin müalicəsi üçün faydalı olmaya bilər.

Üstəlik, antibiotiklərin düzgün istifadə olunmaması antimikrob müqavimətinin yaranmasına səbəb olur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı bunu qlobal səhiyyənin ən ciddi problemlərindən biri hesab edir.

Dərmanı xəstə deyil, həkim seçməlidir.

Uzunmüddətli öskürəyə laqeyd yanaşmayın

İnfeksion xəstəliklər zamanı bəzi simptomlara xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.

Uzun müddət davam edən öskürək, səbəbi bilinməyən hərarət, gecə tərləmələri, səbəbsiz çəki itkisi, uzunmüddətli halsızlıq, təkrarlanan ishal, qusma, dəridə səpgilər, limfa düyünlərinin böyüməsi və digər davamlı əlamətlər olduqda həkimə müraciət edilməlidir.

Bu simptomların hər biri mütləq ciddi infeksion xəstəlik demək deyil.

Lakin səbəbinin müəyyənləşdirilməsi vacibdir.

Əlaməti müalicə etməkdən əvvəl onun səbəbini müəyyənləşdirmək lazımdır.

Uşaqların sağlamlığına xüsusi diqqət

Uşaqlar infeksion xəstəliklərə qarşı daha həssas qruplardan biridir.

Valideynlər uşaqlarda yüksək hərarət, səpgi, davamlı öskürək, qusma, ishal, halsızlıq və davranışda kəskin dəyişiklik müşahidə etdikdə özbaşına müalicəyə başlamamalıdırlar.

Xüsusilə uşağa antibiotik və digər ciddi təsirə malik preparatların həkim məsləhəti olmadan verilməsi düzgün deyil.

Peyvəndlərin vaxtında aparılması da yoluxucu xəstəliklərin qarşısının alınmasında mühüm vasitələrdən biridir.

“Peyvəndlərlə bağlı sosial şəbəkələrdə yayılan hər məlumata inanmayın”

Son illərdə sosial şəbəkələrdə sağlamlıq və peyvəndlərlə bağlı çoxsaylı məlumatlar yayılır.

Lakin internetdə yayılan hər məlumat tibbi cəhətdən düzgün deyil.

Peyvəndlə bağlı qərarlar rəsmi səhiyyə qurumlarının tövsiyələri və həkim məsləhəti əsasında verilməlidir.

ÜST bildirir ki, immunizasiya hər il milyonlarla insanın həyatını xilas edir və peyvəndlər çoxsaylı ciddi infeksiyaların qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır.

Gigiyena qaydaları sadədir, amma əhəmiyyəti böyükdür

İnfeksiyalardan qorunmaq üçün hər zaman mürəkkəb tədbirlərə ehtiyac yoxdur.

Əllərin sabunla yuyulması, qida məhsullarının düzgün saxlanılması və hazırlanması, təhlükəsiz içməli sudan istifadə, yaşayış və iş yerlərinin havalandırılması, xəstə insanlarla təmas zamanı ehtiyatlı olmaq və şəxsi gigiyena qaydalarına əməl etmək infeksiyaların yayılma riskini azaltmağa kömək edir.

Sadə görünən bu qaydalar əslində böyük əhəmiyyət daşıyır.

“Altı ayda, ildə bir dəfə…” — amma bunu hər kəs üçün eyni qayda kimi qəbul etmək olmaz

Cəmiyyətdə “ən azı altı ayda və ya ildə bir dəfə müayinədən keçmək lazımdır” fikri geniş yayılıb.

Lakin tibbi baxımdan müayinələrin tezliyi hər bir insan üçün eyni deyil.

Yaş, cins, risk faktorları, xroniki xəstəliklər, ailə tarixçəsi və digər xüsusiyyətlər nəzərə alınmalıdır.

Ona görə ən doğru yanaşma insanın öz həkimi ilə profilaktik müayinələrin fərdi planını müəyyənləşdirməsidir.

Əsas məsələ isə müayinədən ümumiyyətlə yayınmamaqdır.

Həkimdən Mingəçevir sakinlərinə çağırış

Şəfəq Kərimovanın cəmiyyətə mesajını bir cümlə ilə ifadə etsək:

“Sağlamlığınızla bağlı şikayətin yaranmasını gözləməyin, sağlamlığınızı qorumağa əvvəlcədən başlayın.”

Əgər sizi narahat edən davamlı simptom varsa, həkimə müraciət edin.

Əgər risk qrupundasınızsa, müayinələri təxirə salmayın.

Əgər yoluxucu xəstəlikdən şübhələnirsinizsə, özbaşına müalicə aparmayın.

Əgər antibiotik qəbul etmək fikriniz varsa, əvvəlcə həkimlə məsləhətləşin.

Əgər uşağınız xəstələnibsə, xüsusilə yüksək hərarət və ümumi vəziyyətin pisləşməsi zamanı tibbi yardım alın.

Unutmayaq:

Xəstəliyi gec aşkar etmək müalicəni çətinləşdirə bilər.

Erkən diaqnostika isə vaxtında müdaxilə üçün imkan yaradır.

İnsanın sağlamlığı onun ən böyük sərvətidir.

Bəzən bir analiz, bir həkim müayinəsi və vaxtında verilmiş qərar gələcəkdə daha ciddi problemin qarşısını ala bilər.

Ona görə də sağlamlığımızı sabaha saxlamayaq.

Vaxtında müayinə olunun. Vaxtında həkimə müraciət edin. Özünüzü və yaxınlarınızı qoruyun.

Sağlamlıq xəstəlik başlayandan sonra deyil, xəstəlikdən əvvəl qorunmalıdır.

Esmira Hidayətova, Mingəçevir