Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixində elə şəxsiyyətlər olmuşdur ki, onların fəaliyyəti yalnız müəyyən bir dövrü deyil, bütöv bir xalqın taleyini dəyişmişdir. Belə nadir şəxsiyyətlərdən biri də Heydər Əliyev olmuşdur. Onun siyasi fəaliyyəti Azərbaycan dövlətçiliyinin qorunması, milli birliyin təmin olunması, müstəqilliyin möhkəmləndirilməsi və xalqın gələcəyinin müəyyənləşdirilməsi baxımından misilsiz əhəmiyyət daşıyır. Xalqın yaddaşında Ulu Öndər kimi yaşayan Heydər Əliyev yalnız siyasi lider deyil, həm də xilaskar dövlət xadimi kimi tarixə həkk olunmuşdur.
XX əsrin sonlarında Azərbaycan çox ağır və mürəkkəb tarixi mərhələdən keçirdi. Sovet İttifaqının dağılması ilə əlaqədar yaranmış siyasi boşluq, iqtisadi böhran, Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü, daxili çəkişmələr və hakimiyyət uğrunda mübarizə ölkəni parçalanmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qoymuşdu. Müstəqilliyini yenicə bərpa etmiş Azərbaycan Respublikasında idarəetmə sistemi zəifləmiş, dövlət institutları iflic vəziyyətinə düşmüşdü. Belə bir ağır dövrdə xalqın yeganə ümidi yenidən siyasi hakimiyyətə qayıdacaq güclü liderə bağlanmışdı. Tarix sübut etdi ki, bu xilaskarlıq missiyasını yalnız Heydər Əliyev həyata keçirə bildi.
Heydər Əliyevin xilaskarlıq missiyasını anlamaq üçün onun əvvəlki illərdəki fəaliyyətinə nəzər salmaq vacibdir. O, Sovet dövründə Azərbaycana rəhbərlik etdiyi illərdə respublikanın iqtisadi, sosial və mədəni inkişafında mühüm nailiyyətlər əldə etmişdi. Azərbaycan sənayesi inkişaf etmiş, kənd təsərrüfatında böyük uğurlar qazanılmış, minlərlə azərbaycanlı gəncin yüksək təhsil alması üçün imkanlar yaradılmışdı. Həmin dövrdə milli kadrların hazırlanması, Azərbaycan dilinin nüfuzunun artırılması və milli ruhun qorunması istiqamətində görülən işlər gələcək müstəqil dövlətin təməlinin formalaşmasına xidmət edirdi.
1991-ci ildə Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etsə də, ölkədə siyasi sabitlik yox idi. Hakimiyyət dəyişiklikləri, idarəetmədə səriştəsizlik və daxili qarşıdurmalar ölkəni vətəndaş müharibəsi həddinə gətirib çıxarmışdı. Ermənistanın işğalçılıq siyasəti nəticəsində torpaqlarımızın bir hissəsi işğal olunmuş, yüz minlərlə insan qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüşdü. Belə bir vəziyyətdə xalq öz xilaskarını axtarırdı. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən insanlar Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıtmasını tələb edir, onu ölkəni bu ağır böhrandan çıxara biləcək yeganə şəxsiyyət hesab edirdilər.
1993-cü ilin iyun hadisələri Azərbaycan tarixində dönüş nöqtəsi oldu. Ölkədə yaranmış xaos, hakimiyyət böhranı və silahlı qarşıdurma dövlət müstəqilliyini real təhlükə altında qoymuşdu. Həmin dövrdə xalqın təkidli tələbi ilə Heydər Əliyev Bakıya dəvət edildi. Onun hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycan dövlətçiliyinin xilası demək idi. Ulu Öndərin siyasi müdrikliyi, qətiyyəti və uzaqgörənliyi nəticəsində qısa müddətdə ölkədə sabitlik bərpa olundu, dövlət idarəçiliyi gücləndirildi və parçalanmaq təhlükəsi aradan qaldırıldı.
Heydər Əliyevin xilaskarlıq missiyasının ən mühüm istiqamətlərindən biri milli birliyin təmin edilməsi idi. O yaxşı bilirdi ki, xalq bir yumruq kimi birləşmədən dövlətin gələcəyini qorumaq mümkün deyil. Buna görə də müxtəlif siyasi baxışlara malik insanları vahid dövlətçilik ideyası ətrafında birləşdirməyə nail oldu. Azərbaycançılıq ideologiyası məhz həmin dövrdə milli həmrəyliyin əsas sütununa çevrildi. Ulu Öndər hər zaman vurğulayırdı ki, Azərbaycanı qorumağın ən mühüm yolu milli birlikdən keçir.
Ulu Öndərin xilaskarlıq missiyası yalnız siyasi sabitliyin bərpası ilə məhdudlaşmırdı. O, eyni zamanda ölkənin iqtisadi dirçəlişi üçün də mühüm addımlar atdı. 1994-cü ildə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın gələcək inkişafının əsasını qoydu. Bu müqavilə nəticəsində ölkəyə böyük həcmdə xarici investisiyalar cəlb olundu, iqtisadiyyat canlandı və Azərbaycan beynəlxalq aləmdə strateji tərəfdaş kimi tanınmağa başladı. Neft strategiyası Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyini təmin edən əsas amillərdən biri oldu.
Heydər Əliyevin xilaskarlıq missiyasında ordu quruculuğu xüsusi yer tuturdu. O dövrdə nizamsız silahlı dəstələrin mövcudluğu dövlət üçün ciddi təhlükə yaradırdı. Ulu Öndərin rəhbərliyi altında vahid komandanlığa əsaslanan müasir Azərbaycan Ordusunun təməli qoyuldu. Orduda intizam gücləndirildi, peşəkar hərbi kadrların hazırlanmasına başlanıldı və dövlətin müdafiə qabiliyyəti artırıldı. Bu siyasətin nəticələri sonrakı illərdə Azərbaycanın hərbi gücə çevrilməsində özünü açıq şəkildə göstərdi.
Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətində hüquqi dövlət quruculuğu da mühüm yer tuturdu. Onun rəhbərliyi ilə 1995-ci ildə müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyası qəbul edildi. Yeni Konstitusiya insan hüquq və azadlıqlarının qorunmasını, demokratik idarəetmə prinsiplərini və hüququn aliliyini təmin edən mühüm sənəd idi. Bu addım Azərbaycanın demokratik inkişaf yolunu müəyyənləşdirdi.
Ulu Öndərin xilaskarlıq missiyası milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasında da özünü göstərirdi. Heydər Əliyev xalqın tarixini, dilini, mədəniyyətini və adət-ənənələrini dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirirdi. Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi inkişafı, milli mədəniyyətin təbliği və tarixi irsin qorunması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər xalqın milli kimliyinin möhkəmlənməsinə xidmət edirdi.
Heydər Əliyev gənclərin gələcəyinə xüsusi diqqət yetirirdi. O hesab edirdi ki, güclü dövlətin əsas dayağı savadlı və vətənpərvər gənclərdir. Bu səbəbdən təhsil sahəsində islahatlar həyata keçirildi, gənclərin xaricdə təhsil almasına şərait yaradıldı və onların dövlət idarəçiliyində iştirakına geniş imkanlar verildi. Bu siyasət müasir Azərbaycanın intellektual potensialının formalaşmasına mühüm təsir göstərdi.
Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində layiqli yer tutması da Ulu Öndərin xilaskarlıq missiyasının mühüm nəticələrindən biri idi. Heydər Əliyev uğurlu xarici siyasət kursu həyata keçirərək Azərbaycanın dünya dövlətləri ilə münasibətlərini inkişaf etdirdi. O, balanslaşdırılmış diplomatiya yolu ilə Azərbaycanın milli maraqlarını qorumağa nail oldu. Məhz həmin siyasət nəticəsində Azərbaycan beynəlxalq aləmdə etibarlı tərəfdaş və nüfuzlu dövlət kimi tanındı.
Ulu Öndərin xilaskarlıq missiyası Qarabağ məsələsində də özünü aydın şəkildə göstərirdi. O, hər zaman Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin olunmasını dövlət siyasətinin əsas prioriteti hesab edirdi. Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin beynəlxalq hüquq çərçivəsində həlli istiqamətində mühüm diplomatik addımlar atılmış, Azərbaycanın haqq səsi dünya ictimaiyyətinə çatdırılmışdı. Sonrakı dövrdə Azərbaycanın əldə etdiyi tarixi qələbənin ideoloji və siyasi təməlləri də məhz Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuşdu.
Xalqın Heydər Əliyevə olan sevgisi və inamı təsadüfi deyildi. O, ən çətin dövrlərdə xalqın yanında olmuş, dövlətin maraqlarını hər şeydən üstün tutmuşdu. Onun uzaqgörən siyasəti nəticəsində Azərbaycan məhv olmaq təhlükəsindən xilas olaraq güclü və müstəqil dövlətə çevrildi. Bu gün Azərbaycanın əldə etdiyi bütün uğurların əsasında Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi inkişaf strategiyası dayanır.
Bu siyasi kurs hazırda İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan daha da güclənmiş, beynəlxalq nüfuzu artmış və tarixi ədalət bərpa olunaraq ölkəmizin ərazi bütövlüyü təmin edilmişdir. Müasir Azərbaycanın qazandığı uğurlar Ulu Öndərin ideyalarının və dövlətçilik məktəbinin yaşayaraq davam etdiyini bir daha sübut edir.
Mansur Mustafayev
Mingəçevir şəhəri
Heydər Əliyev mərkəzinin müdiri