Mingəçevir çoxları üçün sadəcə “energetiklər şəhəri”, Kür çayının sahilində yerləşən sənaye mərkəzi kimi tanınır. Amma bu şəhərin görünməyən üzü, danışılmayan hekayələri və tarixə kölgə salan sirləri var. Mingəçevir yalnız beton binalardan və zavod borularından ibarət deyil – o, dərin yaddaşı olan canlı bir tarixdir.
Kürün altında qalan tarix
Bu gün Kür çayının suları altında qalan qədim yaşayış yerləri Mingəçevirin ən az bilinən tərəflərindəndir. Mingəçevir su anbarı tikilərkən onlarla kənd, tarixi məkan və arxeoloji ərazilər sular altında qalıb. Alimlərin fikrincə, bu ərazilərdə eramızdan əvvəlki dövrlərə aid yaşayış izləri mövcud olub. Lakin onların böyük hissəsi hələ də tam araşdırılmayıb – sanki tarix suyun altında susmağa məcbur edilib.
Qədim qəbiristanlıqlar və sirli daşlar
Mingəçevir ərazisi Qafqazın ən zəngin arxeoloji zonalarından biri sayılır. Burada tapılmış daş qutu qəbirlər, qəribə işarələrlə həkk olunmuş başdaşılar hələ də öz sirrini qoruyur. Bəzi işarələrin mənası bu günə qədər dəqiqləşdirilməyib. Yerli sakinlər bu daşların “danışan daşlar” olduğuna inanır.
Şəhərin görünməyən məhəllələri
Mingəçevirin rəsmi xəritəsində görünməyən, amma şəhər yaddaşında yaşayan köhnə məhəllələr var. Sovet dövründə salınmış, indi isə demək olar ki, unudulmuş bu ərazilər şəhərin ilk sakinlərinin xatirələrini daşıyır. Bəzi küçələrin adları rəsmi sənədlərdə dəyişsə də, xalq arasında köhnə adlarla çağırılır.
Energetiklər şəhərinin gizli taleləri
Mingəçevir SES-in tikintisi təkcə bir mühəndislik möcüzəsi deyil, həm də minlərlə insanın taleyini dəyişən bir hadisə idi. Ölkənin müxtəlif bölgələrindən gələn işçilər burada yeni həyat qurdu, amma çoxlarının hekayəsi heç vaxt yazılmadı. Bu şəhər saysız-hesabsız adsız qəhrəmanların alın təri üzərində quruldu.
Sakit küçələrin səssiz hekayələri
Gecələr Mingəçevirin bəzi küçələri qəribə sakitliyə bürünür. Yerli sakinlər arasında illərdir dolaşan əfsanələr var – köhnə yataqxanalar, tərk edilmiş binalar, vaxtilə həyat qaynayan, indi isə səssizliyə qərq olan məkanlar haqqında. Bunlar qorxu yox, şəhərin unudulmuş yaddaşıdır.
Mingəçevir – danışmayan, amma hiss edilən şəhər
Bu şəhər özünü hər kəsə açmır. Mingəçeviri tanımaq üçün təkcə baxmaq yox, hiss etmək lazımdır. Kürün səsinə qulaq asmaq, köhnə daşlara toxunmaq, yaşlı insanların danışmadığı xatirələri sezə bilmək lazımdır.
Mingəçevirin bilinməyənləri onun ən dəyərli xəzinəsidir. Çünki hər sirr bu şəhəri bir az da canlı, bir az da unikal edir.