Akademik inteqrasiya və texnoloji inkişaf: Mingəçevir Dövlət Universitetinin Türk dünyasına açılan vizyonu
Qazaxıstan Respublikasının Almatı şəhərində keçirilən “Study in Azerbaijan” beynəlxalq təhsil sərgisi və Azərbaycan–Qazaxıstan rektorlarının II Forumu ali təhsil sahəsində yeni əməkdaşlıq imkanlarının müzakirəsi baxımından mühüm platforma kimi yadda qaldı. Tədbirdə iştirak edən Mingəçevir Dövlət Universiteti üçün bu səfər yalnız beynəlxalq təhsil təşəbbüslərində təmsilçilik deyil, eyni zamanda konkret tərəfdaşlıqların qurulması və strateji inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətli mərhələ oldu.
Səfər çərçivəsində aparılan görüşlər, imzalanan əməkdaşlıq memorandumları və müzakirə olunan təşəbbüslər universitetin beynəlxalqlaşma siyasətinin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Akademik mobillik, birgə elmi-tədqiqat fəaliyyəti, innovasiya və texnologiya əsaslı inkişaf, eləcə də universitet–sənaye əməkdaşlığının gücləndirilməsi istiqamətləri xüsusi diqqət mərkəzində olub.
Səfərlə ilə bağlı suallarımızı Mingəçevir Dövlət Universitetinin rektoru Anar Eminov cavablandırır.
Sual 1: Almatı şəhərində keçirilən “Study in Azerbaijan” təhsil sərgisi çərçivəsində apardığınız görüşlərin nəticəsi olaraq Mingəçevir Dövlət Universiteti üçün ən prioritet əməkdaşlıq istiqamətləri hansılardır?
Almatıda keçirilən “Study in Azerbaijan” beynəlxalq təhsil sərgisi və onunla paralel baş tutan rektorlar forumu Mingəçevir Dövlət Universiteti üçün bir neçə strateji istiqaməti daha aydın şəkildə ön plana çıxardı. Bizim üçün birinci prioritet akademik mobilliyin genişləndirilməsidir. Yəni tələbə və professor-müəllim heyətinin qarşılıqlı mübadiləsi artıq sadəcə əlaqə forması kimi deyil, keyfiyyətli ali təhsilin və beynəlxalqlaşmanın əsas mexanizmi kimi dəyərləndirilir. İkinci istiqamət birgə elmi-tədqiqat fəaliyyətidir. Xüsusilə mühəndislik, süni intellekt, data analitikası, dayanıqlı enerji, su resurslarının idarə olunması və innovasiya yönümlü tətbiqi tədqiqatlar üzrə əməkdaşlıq bizim üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Üçüncü prioritet isə universitet–sənaye–innovasiya əlaqəsinin gücləndirilməsidir.
Biz artıq MDU-da rəqəmsal transformasiya, startap ekosistemi, sənaye ilə birgə mövzu hovuzu və tətbiqyönlü tədqiqat modeli istiqamətində konkret addımlar atmışıq. Buna görə də Almatıdakı görüşlərdə yalnız ümumi əməkdaşlıq deyil, məhz nəticəyönlü və institusional əməkdaşlıq formatlarını önə çıxardıq. Bizim məqsədimiz tərəfdaşlıq sayını artırmaq yox, hər bir tərəfdaşlığı real akademik və texnoloji nəticəyə çevirməkdir.
Sual 2: Əl-Fərabi adına Qazax Milli Universiteti ilə texnopark yaradılması ideyası səsləndirildi — bu təşəbbüs real olaraq nə zaman icra mərhələsinə keçə bilər və hansı konkret nəticələri vəd edir?
Texnopark ideyası bizim üçün sadəcə infrastruktur layihəsi deyil, universitetin yeni inkişaf modelinin bir hissəsidir. Əl-Fərabi adına Qazax Milli Universitetində innovasiya infrastrukturu, elmi laboratoriyalar və texnoloji təşəbbüslər kifayət qədər güclü görünür. Biz həmin təcrübədən faydalanaraq MDU-da mərhələli şəkildə innovasiya məkanı və texnopark tipli model formalaşdırmaq niyyətindəyik. Real yanaşma ondan ibarətdir ki, bu cür təşəbbüs əvvəlcə konseptual model, tərəfdaş çevrəsi, pilot laboratoriyalar və layihə portfeli ilə başlanmalıdır. Gözlənilən nəticələr isə çox konkretdir: universitet əsaslı startapların yaranması, tələbələrin ideyalarının prototipə çevrilməsi, sənaye sifarişli tətbiqi tədqiqatların artması, gənc tədqiqatçıların innovasiya layihələrinə cəlbi və regionda bilik əsaslı sahibkarlıq mühitinin formalaşması. Başqa sözlə, texnopark modeli universiteti yalnız tədris məkanı kimi deyil, həm də texnologiya istehsal edən inkişaf platforması kimi gücləndirəcək.
Sual 3: “Orhun Mübadilə Proqramı” çərçivəsində tələbə və müəllimlərin iştirakının genişləndirilməsi planlaşdırılır. Bu proqramın MDU tələbələrinin gələcək karyerasına təsirini necə qiymətləndirirsiniz?
“Orhun Mübadilə Proqramı” Türk dünyasının universitetləri arasında akademik inteqrasiyanın ən mühüm platformalarından biridir. Bu proqram çərçivəsində iştirak edən tələbə yalnız başqa universitetdə bir semestr oxumuş olmur; o, fərqli akademik mədəniyyət, yeni elmi mühit, beynəlxalq ünsiyyət vərdişləri və əmək bazarında rəqabət üstünlüyü qazanır. MDU tələbələri üçün bunun təsiri xüsusilə vacibdir, çünki biz region universiteti olaraq məhz qlobal baxışa malik, çevik, rəqəmsal bacarıqları güclü və çoxmühitli işləməyə hazır məzun modelini formalaşdırmaq istəyirik. “Orhun Mübadilə Proqramı” bu baxımdan tələbənin özünəinamını artırır, dil və kommunikasiya bacarıqlarını gücləndirir, gələcək magistratura və doktorantura seçimlərində ona üstünlük qazandırır. Eyni zamanda müəllimlərin proqramda iştirakı tədris keyfiyyətinə də birbaşa təsir edir. Yeni metodologiyalar, yeni tərəfdaşlıqlar və birgə elmi əlaqələr universitetə geri qayıdır. Mən hesab edirəm ki, bu proqram MDU tələbələrinin karyerasında sadəcə əlavə imkan deyil, gələcək liderlik potensialını formalaşdıran ciddi kapitaldır.
Sual 4: Süni intellekt və data analitikası sahəsində əməkdaşlıqdan danışdınız — yaxın illərdə MDU-da bu sahədə hansı yeni ixtisaslar və ya layihələr görəcəyik?
Mingəçevir Dövlət Universiteti artıq bu istiqamətdə institusional baza formalaşdırıb. Universitetdə Süni İntellekt və Rəqəmsal Texnologiyalar İnstitutunun yaradılması, süni intellekt alətlərinin təhsildə tətbiqinə dair beynəlxalq təlim proqramlarının keçirilməsi və rəqəmsal transformasiya yönümlü tərəfdaşlıqların qurulması göstərir ki, bu sahə bizim üçün epizodik mövzu deyil, strateji prioritetdir. Yaxın illərdə biz bu istiqamətdə bir neçə xətt üzrə irəliləməyi nəzərdə tuturuq: birincisi, süni intellektin təhsildə tətbiqi, idarəetmədə rəqəmsal analitika, məlumat əsaslı qərarvermə və tətbiqi data layihələrinin gücləndirilməsi; ikincisi, mühəndislik və informasiya texnologiyaları ilə kəsişən proqramların inkişafı; üçüncüsü isə tələbə əsaslı laboratoriya və layihə mühitinin genişləndirilməsi. Konkret olaraq, ağıllı kampus həlləri, təhsil analitikası, regional problemlərin data əsaslı öyrənilməsi, enerji səmərəliliyi və ekoloji monitorinq üçün rəqəmsal modellər kimi layihələri daha real görürəm. Yeni ixtisasların açılması məsələsi isə normativ və akademik prosedurlardan asılıdır, amma bugünkü trayektoriya göstərir ki, MDU-da süni intellekt, məlumat analitikası və rəqəmsal innovasiya ilə bağlı ixtisaslaşmış modulların, proqramların və tədqiqat qruplarının genişlənməsi qaçılmazdır.
Sual 5: “EcoEnergy and Water Innovation Hub” kimi birgə layihələrin həyata keçirilməsi region üçün hansı praktik faydalar gətirə bilər və bu layihələrə yerli tələbələrin cəlbi necə olacaq?
Belə layihələrin ən böyük üstünlüyü ondadır ki, onlar universitetin elmi potensialını regionun real ehtiyacları ilə birləşdirir. Mingəçevir və ətraf region üçün enerji, su, ekologiya, dayanıqlı istehsal, sənaye səmərəliliyi və resursların ağıllı idarə olunması kimi məsələlər nəzəri mövzu deyil, birbaşa inkişaf gündəmidir. “EcoEnergy and Water Innovation Hub” tipli model region üçün enerji səmərəliliyi həlləri, su resurslarının monitorinqi, alternativ enerji ideyalarının sınağı, ekoloji problemlərin texnoloji vasitələrlə izlənməsi və gənclərin innovativ sahibkarlığa cəlbi baxımından ciddi praktik fayda verə bilər. MDU-da Dayanıqlı Enerji və Regional İnkişaf Tədqiqat İnstitutunun mövcudluğu, təmiz enerji və yaşıl texnologiyalar üzrə startup və hackathonların təşkili, eləcə də sənaye ilə tədqiqat mövzu hovuzu yanaşmasının tətbiqi göstərir ki, belə bir platforma üçün artıq intellektual və təşkilati baza formalaşır. Yerli tələbələrin cəlbi isə formal dəvətlə yox, layihə əsaslı iştirak modeli ilə qurulmalıdır. Yəni tələbə bu hub-da dinləyici kimi yox, komanda üzvü, tədqiqatçı, startap müəllifi və sahə həlləri üzərində çalışan gənc mütəxəssis kimi iştirak etməlidir. Mən hesab edirəm ki, gələcəyin universiteti məhz bu cür praktik iştirak mühiti yaradan universitet olacaq.
Sual 6: Beynəlxalq sərgilər çərçivəsində əldə olunan ilkin razılaşmaların real nəticələrə çevrilməsi çox vaxt zaman alır. Sizcə bu prosesdə əsas maneələr nələrdir və MDU bu çətinlikləri necə aşmağı planlaşdırır?
Tamamilə doğrudur, beynəlxalq platformalarda imzalanan sənədlər və əldə olunan ilkin razılaşmalar öz-özünə nəticəyə çevrilmir. Əsas məsələ həmin razılaşmaların institusional icra mexanizminin qurulmasıdır. Burada əsas maneələr adətən bir neçə istiqamətdə özünü göstərir: birincisi, əməkdaşlıq niyyətinin konkret fəaliyyət planına çevrilməməsi; ikincisi, maliyyə, koordinasiya və insan resursları ilə bağlı məhdudiyyətlər; üçüncüsü, tərəfdaş universitetlər arasında tempi və prioritetləri uzlaşdırmaq çətinliyi; dördüncüsü isə nəticələrin ölçülməsi üçün dəqiq indikatorların olmamasıdır. Biz MDU olaraq bu çətinlikləri aşmaq üçün əməkdaşlığa artıq layihə məntiqi ilə yanaşırıq. Yəni hər memorandum üzrə mövzu, məsul struktur, icra mərhələsi və gözlənilən nəticə müəyyən olunmalıdır. Son aylarda universitetimizin həm rəqəmsal transformasiya, həm universitet–biznes tərəfdaşlığı, həm də tətbiqi tədqiqatların real sektorla əlaqələndirilməsi istiqamətində atdığı addımlar da bu idarəetmə yanaşmasının göstəricisidir. Mənim yanaşmama görə, beynəlxalq əlaqənin dəyəri imzalanan sənədin sayında deyil, bir ildən sonra onun neçə birgə layihəyə, neçə mübadilə iştirakçısına, neçə ortaq nəşrə və neçə yeni təşəbbüsə çevrilməsində ölçülməlidir. Biz də məhz bu nəticəyönlü model üzrə irəliləməyi planlaşdırırıq.
Esmira, Hidayətova, Mingəçevir