“2026-cı il aprelin 16-da Belçika Nümayəndələr Palatası və Niderland Nümayəndələr Palatası tərəfindən qəbul edilən qətnamələr Cənubi Qafqazda formalaşmaqda olan yeni reallıqlar fonunda ciddi müzakirə mövzusuna çevrilib. Bu sənədlər formal olaraq insan hüquqları və təhlükəsizlik məsələlərinə istinad etsə də, mahiyyət etibarilə Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesinə təsir göstərən siyasi alətdir”.

Bunu açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Cavanşir Feyziyev deyib.

Qətnamələrin mahiyyəti: selektiv yanaşma və siyasi motivlər
Deputat bildirib ki, qəbul edilən sənədlərin əsas problemi onların balanssız və birtərəfli xarakter daşımasıdır: “Münaqişənin tarixi kontekstinin, xüsusilə işğal və onun nəticələrinin nəzərə alınmaması, sənədlərin obyektivlikdən uzaq olduğunu göstərir. Bu yanaşma bir neçə mühüm məqamı ortaya çıxarırş. Birincisi, regiondakı reallıqların ya düzgün dərk edilməməsi, ya da qəsdən təhrif olunması, ikincisi, siyasi qərarların hüquqi arqumentlərdən daha çox ideoloji mövqelərə əsaslanması, üçüncüsü, anti-Azərbaycan ritorikasının müəyyən dairələrdə sistemli xarakter alması. Xüsusilə diqqət çəkən məqamlardan biri, ABŞ-da keçirilmiş və sülh gündəliyinə töhfə verən Vaşinqton görüşlərinə sənədlərdə istinad edilməməsidir. Bu, müəlliflərin prosesə selektiv yanaşdığını göstərir.

Sülh prosesinə təsir: həssas mərhələdə riskli addım
Bu qətnamələrin qəbul edildiyi vaxt təsadüfi deyil. Məhz Azərbaycan və Ermənistan arasında parlamentlərarası dialoqun davam etdiyi bir mərhələdə belə addımların atılması bir sıra suallar doğurur:

Bu təşəbbüslər həqiqətən sülhü təşviq edirmi?
Yoxsa regionda gərginliyi saxlayan siyasi alətlərdən biridir? 
Mövcud reallıq göstərir ki, son iki ildə sərhəddə nisbi sabitlik qorunub saxlanılıb və bu, hər iki tərəfin rəsmi açıqlamalarında da təsdiqini tapır. Belə bir fonda “hərbi risklərin artması” kimi tezislərin irəli sürülməsi obyektivlikdən uzaq görünür”.

Hüquqi müstəvi: beynəlxalq mexanizmlərin mövqeyi
Deputat onu da qeyd edib ki, qətnamələrdə yer alan bəzi iddialar beynəlxalq hüquqi institutların qərarları ilə ziddiyyət təşkil edir. Məsələn. Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsi tərəfindən bir neçə dəfə analoji iddiaların rədd edilməsi; BMT İnsan Hüquqları Şurası nəzdində fəaliyyət göstərən mexanizmlərin həbslərin qanuniliyini təsdiqləməsi. Bu faktlar göstərir ki, məsələ hüquqi müstəvidən çox siyasi müstəviyə daşınıb.

Xarici müdaxilə və geosiyasi maraqlar
Cənubi Qafqaz yalnız regional deyil, həm də qlobal güclərin maraq dairəsində olan bir məkandır. Bu baxımdan, belə qətnamələr regionda təsir imkanlarını qorumaq istəyən aktorların aləti kimi çıxış edə, sülh prosesini ləngidərək tərəfləri asılı vəziyyətdə saxlaya və  nəhayətində etimad mühitini zəiflədərək əməkdaşlıq perspektivlərini daralda bilər. Bu isə nəticə etibarilə həm regional sabitliyə, həm də Avropanın özünün enerji və təhlükəsizlik maraqlarına ziddir.

Revanşizm faktorunun gücləndirilməsi
Belə sənədlərin ən təhlükəli nəticələrindən biri revanşist qüvvələrin təşviq edilməsidir. Sülhə qarşı olan radikal qruplar bu kimi beynəlxalq siqnalları öz mövqelərini gücləndirmək üçün istifadə edirlər. Nəticədə sülh müqaviləsinin imzalanması prosesi uzanır; cəmiyyətlər arasında etimadın formalaşması çətinləşir; münaqişə ritorikası yenidən aktuallaşır.

Dialoq  əvəzinə təzyiq siyasəti
Belçika və Niderland parlamentlərinin qəbul etdiyi qətnamələr formal olaraq hüquq və təhlükəsizlik çağırışları kimi təqdim olunsa da, onların praktiki təsiri regionda sülh gündəminə zidd istiqamətdə qiymətləndirilir.

Əgər məqsəd həqiqətən sabitlik və əməkdaşlıqdırsa, bu zaman tərəflər arasında balanslı və obyektiv yanaşma sərgilənməlidir. Mövcud dialoq mexanizmləri dəstəklənməlidir. Siyasi deyil, hüquqi və faktoloji əsaslara söykənən qərarlar qəbul edilməlidir. Əks halda, bu cür addımlar sülhə xidmət etmək əvəzinə, regionda yeni gərginlik dalğasının formalaşmasına zəmin yarada bilər”.