Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) yeni hesabatında iqlim dəyişikliyi ilə vətəndaşsızlıq arasındakı əlaqə araşdırılıb.
Vətəndaşsız qalmaq riski reallaşır
İqlim böhranının ən diqqətçəkən nəticələrindən biri insanların yalnız evlərini deyil, zaman keçdikcə ölkələri ilə olan hüquqi bağlarını da itirmək ehtimalıdır.
BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının (UNHCR) yeni hesabatına görə, hazırda dünyada vətəndaşlığı olmayan təxminən 4,5 milyon insanın 90 faizə yaxını iqlim dəyişikliyinin təsirlərinə yüksək dərəcədə məruz qalan ölkələrdə yaşayır.
Ekstremal hava hadisələri, daşqınlar, quraqlıq və dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi onsuz da həssas vəziyyətdə olan bu icmalar üçün riskləri daha da artırır.
Sular yüksəlir
İqlim böhranının ortaya çıxardığı ən qeyri-adi hüquqi problemlərdən biri kiçik ada dövlətləri ilə bağlıdır.
Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi nəticəsində bəzi adaların yaşayış üçün yararsız hala gəlməsi yalnız insanların başqa ərazilərə köçürülməsi məsələsi deyil. Bu vəziyyət torpaq, dövlət və vətəndaşlıq arasındakı əlaqənin gələcəyini də gündəmə gətirir.
BMT-nin məlumatına görə, əsrin sonuna qədər qlobal dəniz səviyyəsinin ən azı 0,5 metr yüksələcəyi gözlənilir. Ən yüksək proqnozlara görə isə bu artım 2 metrə qədər çata bilər.
2050-ci ilə qədər 216 milyon insan…
Vətəndaşlığını itirmək riski hələlik milyonlarla insanı birbaşa əhatə etməsə də, iqlimlə əlaqəli köç daha böyük miqyasda baş verə bilər.
Dünya Bankının “Groundswell” araşdırmasına görə, lazımi tədbirlər görülməzsə, iqlim dəyişikliyi 2050-ci ilə qədər 216 milyon insanı öz ölkələri daxilində başqa ərazilərə köçməyə məcbur edə bilər.
Bu insanların böyük hissəsi su qıtlığı, kənd təsərrüfatı məhsuldarlığının azalması və dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi səbəbindən yaşadıqları əraziləri tərk etmək məcburiyyətində qala bilər.
Ən böyük risk ada ölkələrindədir
Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi Sakit okeandakı alçaq yüksəklikdə yerləşən ada dövlətləri üçün fərqli ölçüdə problem yaradır.
Burada məsələ yalnız insanların başqa adalara və ya ölkələrə köçürülməsi deyil. Torpaqların həmişəlik itirilməsi halında dövlətin mövcudluğunun davamlılığı, vətəndaşlığın qorunması və insanların ölkələri ilə hüquqi bağlarının necə davam etdiriləcəyi ilə bağlı suallar ortaya çıxır.
Net-sıfır belə bərabərsizliyi aradan qaldırmayacaq
İqlim böhranında təhlükə yalnız gələcəkdə yaranacaq yeni emissiyalarla məhdudlaşmır.
Sentyabr ayında yayımlanan yeni araşdırmaya görə, qlobal emissiyalar xalis sıfır səviyyəsinə endirilsə belə, tropik bölgələrdə temperaturun tarixi göstəricilərlə müqayisədə daha ağır təsirlər yaratmaqda davam edəcəyi gözlənilir.
Tədqiqatçılar atmosferə keçmişdə buraxılmış karbonun təsirlərinin uzun müddət davam edəcəyinə diqqət çəkirlər.