“Tarix bəzən yalnız keçmişin xronologiyası deyil, həm də millətin yaddaşı, kimliyi və gələcək istiqamətidir. Azərbaycan xalqı üçün 31 Mart təkcə bir millətin soqyırımı günü deyil, həm də yaddaşın sarsılmaz dirənişidir. Bu gün biz 1918-ci ilin martında baş vermiş faciənin qurbanlarını artıq tamamilə fərqli bir reallıqda – dövlət suverenliyimizin bərqərar olduğu, torpaqlarımızın işğaldan azad edildiyi və xalqımızın doğma yurdlarına qayıtdığı bir dövrdə anırıq”.
Bunu açıqlamasında deputat Kamran Bayramov deyib.
Deputat bildirib ki, bu reallıq tariximizin ağrılı səhifələrinə yeni bir məna verir: “Çünki bu gün əldə olunan qələbə yalnız siyasi və hərbi uğur deyil – həm də ədalətin gec də olsa bərpasıdır. Bu baxımdan, 31 mart qurbanlarının ruhunun şad olduğu fikri sadəcə emosional ifadə deyil, tarixi ədalətin mənəvi təsdiqidir.
Qanlı martın arxasındakı həqiqətlər
1918-ci ilin mart hadisələri təsadüfi və ya lokal qarşıdurma deyildi. Bu faciə böyük geosiyasi maraqların, imperiya siyasətinin və etnik nifrətin kəsişdiyi nöqtədə baş verdi. Birinci Dünya müharibəsinin son mərhələsində regionda yaranmış xaosdan istifadə edən erməni-daşnak silahlı dəstələri və bolşevik qüvvələri azərbaycanlı əhaliyə qarşı sistemli qırğın həyata keçirdilər.
Bu hadisələrin kökündə bir neçə əsas faktor dayanırdı: Bakı neftinə nəzarət uğrunda mübarizə, Azərbaycanın müstəqillik cəhdlərinin qarşısını almaq, regionun demoqrafik tərkibini dəyişmək, Cənubi Qafqazda strateji üstünlük əldə etmək. Bütün bunların nəticəsi isə dinc əhaliyə qarşı misli görünməmiş vəhşilik oldu. Qadın, uşaq, qoca fərq qoyulmadan minlərlə insan qətlə yetirildi, şəhərlər və kəndlər dağıdıldı, mədəniyyət ocaqları yandırıldı”.
Soyqırımın miqyası və beynəlxalq reaksiyalar
Deputat əlavə edib ki, faciənin miqyası müxtəlif mənbələrdə fərqli rəqəmlərlə göstərilsə də, bir həqiqət dəyişmir: “Bu, kütləvi qırğın və soyqırım siyasəti idi. Xarici tədqiqatçılar və müşahidəçilər belə bu hadisələrin dəhşətini etiraf etmişlər. ABŞ və Avropa mənbələrində minlərlə azərbaycanlının öldürüldüyü, şəhərin böyük hissəsinin viran qoyulduğu qeyd olunur.
Bu isə onu göstərir ki, 31 mart hadisələri yalnız milli yaddaşın deyil, həm də beynəlxalq tarixşünaslığın mühüm mövzusudur.
Tarixin dərsləri: unudulmayan həqiqətlər
Tarix yalnız xatırlanmaq üçün deyil, həm də nəticə çıxarmaq üçündür. Əgər 1905–1906-cı illərin hadisələrindən lazımi dərs çıxarılsaydı, bəlkə də 1918-ci ilin mart faciəsi bu miqyasda baş verməzdi. Eyni şəkildə, 31 mart hadisələrinin dərindən dərk olunmaması sonrakı faciələrin, o cümlədən Xocalı soyqırımının baş verməsinə zəmin yaratdı.
Bu mənada 31 mart bizə bir neçə fundamental həqiqəti xatırladır: Tarixi unutmaq yeni faciələrə yol açır, güclü dövlət milli təhlükəsizliyin əsas təminatıdır, milli birlik və həmrəylik həyati əhəmiyyət daşıyır.
Keçmişdən gələcəyə: yaddaş və məsuliyyət
Bu gün Azərbaycan regionda sülh gündəliyini müəyyən edən, təşəbbüskar və güclü dövlət kimi çıxış edir. Prezident İlham Əliyev tərəfindən dəfələrlə vurğulandığı kimi, sülhə hazır olmaq tarixi unutmaq demək deyil. Əksinə, keçmişin dərslərini yadda saxlayaraq gələcəyə addımlamaqdır.
31 mart hadisələri bizə göstərir ki, tarix yalnız keçmişdə qalmır – o, bu günümüzü və sabahımızı formalaşdırır. Bu səbəbdən hər bir azərbaycanlı üçün bu faciəni bilmək, anmaq və ondan nəticə çıxarmaq yalnız borc deyil, həm də milli məsuliyyətdir.
31 Mart soyqırımı Azərbaycan xalqının yaddaşına silinməz iz qoymuş faciədir. Lakin bu faciə eyni zamanda xalqın iradəsini qıra bilmədi. Əksinə, bu ağrılı tarix milli birliyin, dövlətçilik şüurunun və müstəqillik arzusunun daha da möhkəmlənməsinə səbəb oldu.
Bu gün azad edilmiş torpaqlarda həyat yenidən canlanırsa, bu, yalnız qələbənin deyil, həm də tarixdən çıxarılan dərslərin nəticəsidir. Alınan dərs isə unutmaq yox, xatırlamaq, amma yalnız kədər üçün deyil, gələcəyi daha güclü qurmaqdan ibarətdir”.