En son xeberler

Niyə Ukrayna üzərində uçuşa qapalı zona yaradılmır?-beynəlxalq hərbi ekspertlərin rəyi

Uçuşlara qapalı zona bir dövlət ya onun ayrı-ayrı hissələrinin uçuşlarının qadağan edildiyi hava sahəsidir. Həmin dövlətin heç bir təyyarəsi ya hava cihazı bu hava sahəsində uça bilməz.

NATO xarici işlər nazirlərinin Brüsseldəki 4 mart görüşündən sonra alyansın Baş Katibi Yens Stoltenberq deyib ki, Kiyevin Ukrayna səmasının uçuşlara qapalı zona elan edilməsi çağırışlarına rəğmən, NATO təyyarələri münaqişə dövründə Ukraynanın hava sahəsində uçmamalıdır. Qərb liderləri bugünədək hava sahəsinin bağlanması ideyasını qəbul etməyiblər.

Onlar bunun müharibənin daha böyük eskalasiyasına yol aça biləcəyindən narahatdırlar. AzadlıqRadiosu iki hərbi ekspertlə danışaraq, “uçuşlara qapalı zonanın” nə demək olduğuna, onun Ukraynaya tətbiqinin niyə bu qədər çətin olduğuna, alternativlərin nədən ibarət olduğuna aydınlıq gətirməyə çalışıb.

Uçuşlara qapalı zona bir dövlət ya onun ayrı-ayrı hissələrinin uçuşlarının qadağan edildiyi hava sahəsidir. Həmin dövlətin heç bir təyyarəsi ya hava cihazı bu hava sahəsində uça bilməz. Uçuşlara qapalı zona adətən müharibə dövründə qurudakı mülki əhalini qorumaq humanitar yardımın təhlükəsiz çatdırılmasını təmin etmək üçün elan edilir.

Bu növ hava tənzimləməsi keçmişdə bir neçə dəfə BMT tərəfindən dəstəklənib. Məsələn, 1992-ci ildə Bosniya, 2011-ci ildə isə Liviya münaqişəsində uçuşlara qapalı zonalar elan edilib. Hər iki halda qərarın icrasına nəzarət NATO-ya həvalə edilib. Bu məsələdə BMT-nin dəstəyi heç də həmişə vacib olmur. 1991-ci ildə baş verən Körfəz müharibəsində ABŞ müttəfiqləri İraqın şimal cənub hissələrində iki uçuşlara qapalı zona yaratmışdılar. Məqsəd bu ərazilərdə yaşayan azlıqları qorumaq idi.

Hava sahəsinə günün 24 saatı, həftənin 7 günü nəzarət etməyin bir mühüm komponenti Hava Xəbərdarlıq Nəzarət Sistemidir (AWACS). Ona “səmadakı göz” də deyirlər.

AWACS hava gəmiləri havadakı radar sistemləri kimi çalışır. Onlar digər hava gəmilərindən tutmuş raketlərə qədər hər şeyi təyin etməyə qadirdir. Həmin obyektlər çox uzun məsafədən buraxılmış olsa belə, AWACS onları təyin edə bilir.

Ancaq uçuşlara qapalı zonanı qorumaq üçün monitorinq kifayət deyil. Bunun üçün döyüş təyyarələrinə də ehtiyac var. ABŞ-ın Avropa qoşunlarının komandanı olmuş, hazırda isə ABŞ-da fəaliyyət göstərən Avropa Siyasi Təhlil Mərkəzində çalışan Ben Hodges deyir:

“Digər hava gəmisini vurub endirmək üçün hava-hava döyüşünə hazır hava gəminiz olmalıdır. Dronları vuraraq endirən hava gəmiləriniz olmalıdır. Yerdəki hədəfləri, məsələn, havadan müdafiə sistemlərini vurmağa qadir olan hava qüvvələrini hazır saxlamalısınız. Beləliklə, AWACS xilas işləri üçün helikopterlər də daxil olmaqla, bir sıra imkanlara malik olmalısınız”.

Çətin. Səbəb? Rusiya Qərbin səmada bir-birinin hərbi gücünü münaqişəyə cəlb etmək qorxusu. Bu vəziyyət müharibənin ciddi eskalasiyasına səbəb ola bilərdi. NATO Hərbi Komitəsinin sədri olmuş istefada olan çex ordu generalı Petr Pavel deyir ki, uçuşlara qapalı zona tətbiq edilə bilməz:

“Çünki bu dərhal NATO Rusiya arasında müharibə kimi izah olunacaq. Bu NATO qoşunlarının quruda Rusiya qoşunları ilə vuruşmaq üçün Ukrayna ordusuna qoşulması ilə eyni təsirə malik olacaq”.

Bu, NATO üzvlərindən birinin, məsələn, ABŞ-ın təkbaşına uçuşlara qapalı zona yaratmağa çalışması üçün də keçərlidir.

“Hər hansı bir NATO ölkəsi ya NATO-nun özü təşkilat olaraq ruslarla döyüşdə Ukraynaya qoşularsa, bu faktik olaraq Rusiya ilə NATO arasında müharibə elanı demək olar. Biz özümüzü xeyli daha çox silahın cəlb edildiyi daha böyük münaqişəsinin içində taparıq. İş Rusiyanın nüvə silahından istifadəsinə qədər gedib çıxa bilər”, – Pavel deyir.

Hodgesə görə, ehtiyatlı olmaq üçün başqa səbəblər də var:

“Biz düşmənin qurudakı hava hücumundan müdafiə sistemlərini məhv etməyə hazır olmasaq, heç vaxt havaya pilot qaldırmarıq. Bu halda isə biz Rusiyanın Ukraynanın içərisində, bəlkə hətta Rusiyanın içərisində olan hədəflərini vurmaqdan, onlara hücum etməkdən danışırıq. Başqa bir narahatlıqsa odur ki, biz vurulmuş, paraşutla yerə enməli olmuş pilotumuzu götürməyə hazır deyiliksə, havaya pilot qaldırmarıq. Beləliklə, Ukrayna ya hətta Rusiya ərazisində yerə düşən pilotunuzu götürmək imkanına malik olmalısınız”.

Yəqin ki, bu Rusiyadan asılıdır.

“Bu, humanitar əməliyyat olacaqsa, Rusiya ilə razılaşdırılmalıdır. Çünki əgər Rusiya ilə razılaşdırılmasa, ruslar humanitar təyyarəni vurub yerə sala bilərlər. Hər iki tərəfin humanitar məqsədli uçuşlara qapalı zona ilə bağlı razılığı olandan sonra hərşey qaydasındadır”, – Pavel deyir.

…Liviya Iraqda Rusiya uçuşlara qapalı zonalara etiraz etmirdi. O da o zaman yerdəki mülki əhalinin qorunmasının zəruriliyi məsələsində beynəlxalq ictimaiyyətlə razılaşırdı. Keçmiş ABŞ komandanı Hodges NATO-nun müdaxilə edə biləcəyi ehtimalını tamamilə inkar etmir. “Elə bir nöqtəyə gəlib çata bilərik ki, alyans deyə bilər ki, biz Srebrenitsadakı kimi kənarda durub ukraynalıların qətlə yetirilməsinə imkan verə bilmərik. Ancaq yenə də, alyansı güclü edən 30 dövlətin diplomatik, iqtisadi hərbi gücünə malik olmasıdır. Odur ki, o qərara gedib çatana qədər bu cür məsləhətləşmələr olmalıdır”, – Hodges deyir.

Xeberler


XEBERLER

Related Articles

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir.

Back to top button